Copy
Nieuwsbrief 57
 
Wat een hitte. Nog nooit was het zo warm in Nederland. Dat heeft ongetwijfeld een negatieve invloed gehad op dier en plant. Wij mensen draaien simpelweg de kraan open of zetten de airconditioning aan. Dieren moeten op zoek naar water en te hoge temperaturen zijn vaak dodelijk. Zeker voor jonge dieren. Het aantal waarnemingen liep ook terug. Ook jullie waarnemers vonden het tijdens de warme dagen prima om vaker binnen te zitten. 

Deze nieuwsbrief staat weer vol met interessante artikelen. Het gaat goed met de tapuit. Een nieuwe wants voor Nederland. De recensie van een prachtig Nederlands vogelboek over de vogeltrek. Dolfijnen en natuurlijk de Waarnemer van de Maand. 

Tot volgende maand! Samen ontdekken we meer.

Mooie foto's in juli


Hieronder een selectie foto's die jullie het hoogst hebben gewaardeerd in de afgelopen maand. Daar zitten echte parels tussen. Onder de foto's vind je de soortnaam en de fotograaf. 
 
  • Sakervalk - Johan vd Vegt
  • Parnassia - Dorothee Rabe
  • Gevlekte Steatoda - Jan Ligtenberg
  • Schildraaf - Sven Valkenburg
  • Zombsprinkhaan - Johan vd Heuvel
  • Kwak - Hans Niekus

Wij plaatsen enkel foto's van waarnemers die daar toestemming voor geven (zie Nieuwsbrief 43). Op Waarneming.nl staan foto's met een hogere waardering of meer views. Deze gebruikers hebben hun fotomateriaal echter afgeschermd voor gebruik door derden.

Kogelwants nieuw voor Nederland

Voorspelling komt na 85 jaar uit
 
Op donderdag 4-7-2019 werd door Reinier Akkermans in Vaals 50 meter voor de grens met België een voor Nederland nieuwe wants gevonden. Het is een zwart kogelvormig dier van ongeveer een halve centimeter groot en nauwelijks te herkennen als een wants. Het bleek Coptosoma scutellatum te zijn, die daarna de Nederlandse naam Kogelwants kreeg.

Nog bijzonderder, een dag later werd door Willem Vergoossen tijdens een excursie van de Wantsenstudiegroep Limburg een tweede exemplaar gevonden in de groeve ’t Rooth. Ook daar slechts  één exemplaar. Op beide plekken is ook na intensief zoeken geen tweede exemplaar gevonden. Opmerkelijk: twee vindplaatsen hemelsbreed op circa 20 km afstand van elkaar gelegen.

De Kogelwants is een meer zuidelijke soort, waarvan de noordgrens van zijn areaal vlak onder Limburg ligt. De dichtstbijzijnde vindplaatsen liggen in de Eifel en Wallonië, ongeveer 50 kilometer van Zuid-Limburg verwijderd. Of de vondsten een voorbode zijn van een definitieve vestiging of dat het verwaaide exemplaren zijn, die per toeval werden gevonden, zal de toekomst uitwijzen. Reclaire, een groot wantsendeskundige uit de eerste helft van de vorige eeuw, vermoedde dat de Kogelschildwants binnenkort in Nederland gevonden zou worden. Hij deed die uitspraak in 1935. Dat duurde dus wel 85 jaar.
 

Tapuit: een soort in de min, maar dit jaar in de plus


Wie in voorjaar of zomer de duinen van één van de Waddeneilanden bezoekt of het Aekingerzand, op de grens van Friesland en Drenthe, ziet met een beetje geluk iets zwart-wits wegschieten. Goede kans dat het een tapuit is, waarvan de tweekleurige staart behoorlijk opvalt bij het opvliegen.
 

Het gaat niet best met de tapuit in grote delen van Europa. In ons land tellen we in recente jaren rond driehonderd broedparen. Ter vergelijking: eind jaren zeventig waren dat er nog minstens tweeduizend. De tapuit was toen een karakteristieke bewoner van duin- en heidegebieden, maar de meeste zijn inmiddels verlaten. De resterende bolwerken liggen in de duinen benoorden het Noordzeekanaal en op het Aekingerzand.

Oorzaken

Een belangrijke oorzaak van de achteruitgang ligt in de verruiging van duinen en heide door neerslag van stikstof uit de lucht. Wat ook meespeelt is het verdwijnen van het konijn, dat zowel nestholen verschafte als (door te grazen) veldjes met lage begroeiing; ideaal voor de op de bodem foeragerende tapuit.

Onderzoek aan tapuiten

Tapuitman

Tapuiten behoren tot de best onderzochte zangvogels. Men leze bijvoorbeeld de monografie van Herman van Oosten. In de recent verschenen Sovon Nieuws (2019-2) staat een bijdrage over tapuitenonderzoek in de duinen van Noord-Holland. Het wordt uitgevoerd door Frank Majoor en Boswachter Tim Zutt van Landschap Noord-Holland. 
 


2019 een goed tapuitenjaar

Wat blijkt, 2019 is een uitzonderlijk goed broedjaar voor de tapuit aan het worden. Op het Aekingerzand steeg het aantal van 28 broedparen in 2018 naar 42 dit jaar. In de duinen van Den Helder een vergelijkbaar verhaal, van 25 paren naar 42, en in een derde bolwerk, de Eierlandse Duinen op Texel, van 29 naar 37. Ook de jongenproductie zit dit jaar op een hoog niveau. Normaal bestaat een legsel uit vijf of zes eieren, dit jaar zijn ook diverse succesvolle zevenlegsels aangetroffen. Bovendien is het aantal tweede legsels dit jaar opvallend hoog. Bij Den Helder zijn er dit jaar veertien aangetroffen, terwijl tweede legsels in de meeste voorgaande jaren zeldzaam waren. Door nestbescherming met gaas voor de nestingang (konijnenhol) waren er de afgelopen twee jaar nauwelijks predatieverliezen. Dit jaar zijn er al meer dan tweehonderd jongen uitgevlogen, dubbel zo veel als in de meeste andere jaren. Aan het Noordhollands Duinreservaat gaat de opleving helaas voorbij. Daar zijn nog maar een paar broedparen aanwezig.

Oorzaken succes

TapuitjongDat de broedresultaten in 2019 goed zijn, kan zijn oorzaak vinden in de ongewone droogte vorig jaar. Daardoor ging veel gras in de duinen dood, wat resulteerde in prima foerageeromstandigheden voor de tapuiten dit voorjaar. Daarnaast heeft Landschap Noord-Holland allerlei maatregelen getroffen om de laatste tapuiten te redden. Zo zijn delen van het glooiende landschap gechopperd, ofwel zeer kort tot op de bodem gemaaid, wat positief lijkt uit te pakken voor deze soort. De zorgen om het lage aantal konijnen blijven echter, dus we zijn heel benieuwd of de positieve lijn zich de komende jaren voortzet.
Tapuitjong 

Tekst en foto: Harvey van Diek, Sovon Vogelonderzoek Nederland
Illustraties: Elwin van der Kolk

Recensie - Veldgids Vogeltrek


Trektellen is niet alleen interessant en leuk maar tevens een goede manier om veel over vogels te leren. Gemakkelijk is het echter niet. Het is een investering van jaren om het onder de knie te krijgen. Het nieuwe boek van Dick de Vos en Sam Gobin met de titel: Veldgids Vogeltrek, verkort die investering aanzienlijk.



Het boek ligt lekker in de hand. Een typische uitgave van KNNV Uitgeverij. 320 pagina's dik met een formaat van 21 x 12,5 cm. Hardcover en met full colour foto's en kaartjes. De Veldgids is gemaakt voor mensen die graag in de trektijd naar vogels kijken of in die periode serieus vogels tellen op trektelposten. Twee keer per jaar doet het fascinerende fenomeen van de vogeltrek zich voor. Niet alleen door het langskomen van bijzondere soorten trekt dit verschijnsel veel liefhebbers, maar ook door de enorme aantallen die van sommige soorten vogels voorbij kunnen komen. Soms treft men adembenemend grote groepen van duizenden of meer van één soort.

In de Veldgids Vogeltrek passeren 150 Nederlandse trekvogelsoorten de revue. Dit zijn niet enkel de zeldzame soorten maar ook algemene soorten worden goed beschreven. Op elke pagina vind je niet alleen de Nederlandse naam maar tevens de Engelse en wetenschappelijke naam. De afmetingen van de beschreven soort en een duidelijk sonogram. De grafiek: gemiddeld aantal vogels per teluur over elke maand van het jaar geeft een duidelijk beeld wanneer je een soort kunt verwachten. Het boek maakt gebruikt van foto's in plaats van illustraties. De foto's zijn van goede kwaliteit al zijn enkele van de foto's erg klein gedrukt. Gelukkig wordt bij elke soort het vliegbeeld uitvoerig besproken waardoor de foto's gaan leven. 



Dit nieuwe boek is verplichte kost voor iedereen die meer wil weten over trekvogels. Voor beginners opent zich een wereld die zonder dit boek overweldigend kan zijn. Ervaren vogelaars halen met dit boek een uitmuntend naslagwerk in huis. 


De auteurs

Dick de Vos is natuurgids bij het IVN en natuurschrijver. Dick is auteur van diverse natuurboeken (o.a. Wat zingt daar? en Veldgids Vogelzang). Sam Gobin is fanatiek vogelaar en ontwerper. Hij werkte eerder mee aan de Veldgids Vogelzang.

Wil je het boek bestellen? Via Veldshop.nl ontvang je het boek de volgende dag (mits je het voor 17:00 uur besteld). De prijs is 32,95 euro.  

Schotse tuimelaar dolfijnen bezochten de Nederlandse kust

Op vrijdag 29 juli werd een groep van 10 tot mogelijk 20 tuimelaar dolfijnen waargenomen voor de Nederlandse kust. Kort na zeven uur in de ochtend werden de dieren opgemerkt door vogelaars ter hoogte van Camperduin. De dolfijnen zwommen in noordelijke richting. Een unieke waarneming zegt ook SOS Dolfijn vrijwilliger en NIOZ-onderzoeker Jeroen Hoekendijk, die de groep ter hoogte van Huisduinen dicht op de kust zag zwemmen. ‘Heel bijzonder,’ zegt Hoekendijk, ‘want tuimelaars zie je zelden vanaf de kust en zeker niet in zo’n grote groep’. Hij maakte de onderstaande schitterende beelden van de waarneming.

Hoekendijk en collega-onderzoekers van het Wageningen Marine Research instituut zagen de dolfijnen verder noordwaarts zwemmen het Marsdiep in, een zeegat tussen Texel en Den Helder. De laatst gemelde waarneming op Waarneming.nl was rond half vier in de middag ter hoogte van Oudeschild Texel.

Het beeldmateriaal is gedeeld met Schotse onderzoekers van de Universiteit van Aberdeen. Sinds 1989 doen zij onderzoek naar de tuimelaar dolfijnen die voor de oostkust van Schotland leven. Zij herkende op de beelden een aantal dieren terug die ook voorkomen in hun fotocatalogus. Waaronder een volwassen mannetjes tuimelaar dolfijn die de naam Mischief heeft gekregen. Dat dier wordt al sinds 1989 door de onderzoekers regelmatig gezien en is gemakkelijk te herkennen aan zijn rugvin. Ook dolfijnen Sickle, Chewbacca en een 12-jarig vrouwtje genaamd Sparkle werden herkend door de onderzoekers. Volgens de onderzoekers is het voor het eerst dat een aantal van de dieren zo ver van de Schotse kust vandaan zijn waargenomen. Een primeur dus!

Zie jij ook een walvis, bruinvis of dolfijn? Meld dit dan altijd even via ons. Deze data heeft veel wetenschappelijke waarde. 

Bron: SOS Dolfijn

Videobeelden van de dolfijnen langs de Nederlandse kust.

Waarnemer van de maand: Ronny Hullegie

Of ik ook een stukje wilde schrijven voor de rubriek ‘waarnemer van de maand’ in de Waarneming-nieuwsbrief. Dat wilde ik wel, ik zal me even voorstellen. Mijn naam is Ronny Hullegie, wonend in Nijverdal en ik ben 49 jaar. Ik ben mijn hele leven lang met vogels bezig in zowel waarnemingen als fotografie, en werd daarin aangestoken door mijn vader met wie ik vroeger al op de Sallandse Heuvelrug lange wandelingen maakte. Ik kan me nog vaag herinneren dat we toen nog, vanwege het toen bestaande padennetwerk, 'dwars' door het Korhoendergebied konden lopen, waar we de vogels links en rechts van ons konden waarnemen.

Langzamerhand zijn vogels mijn passie geworden. Op een gegeven moment ben ik lid geworden van het IVN en later hebben we met een aantal leden de zelfstandig opererende Vogelwerkgroep Midden Overijssel opgezet. De werkgroep bestaat meer dan 15 jaar. Ook heb ik een eigen plotje op de Sallandse Heuvelrug (nabij ecoduct Twilhaar) wat ik jaarlijks volgens de BMP methode doorkruis. Tevens ben ik actief op de terreinen van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten op de Sallandse Heuvelrug en elders in het kader van BMP-Roofvogels. Ook heb ik een aantal jaren geleden een deel van De Wieden mogen inventariseren op het gebied van roofvogels, totaal anders dan de bossen op zandbodem hier. Verder maak ik jaarlijks een reis naar Falsterbo, Zweden. Dit doe ik in de laatste week van augustus en is een 'must' geworden om daar onder andere de Wespendieventrek te volgen. Tevens denk ik dat die soort mijn lievelingssoort is.

Wespendieven op trek. Falsterbo-Zweden 26-08-2010

Vogels zijn dan ook verreweg de meeste van de diersoorten die ik invoer op Waarneming, en dan zo gedetailleerd mogelijk. Het is belangrijk om de exacte locatie, indien mogelijk geslacht, leeftijd en activiteit in te voeren om de database kloppend te houden in mijn ogen. Daarnaast voer ik de meeste zoogdieren die ik zie, en ik houd me sinds een jaar of 3 wat meer bezig met nachtvlinders, een wonderschone, nog door mij onontdekte soortgroep.

Waarneming is voor mij en voor vele anderen fantastisch. Een soort online logboek, waar anderen eventueel ook een kijkje in kunnen nemen. Prachtig toch? Dat had ik 25 jaar geleden nog niet bedacht! De mogelijkheden zijn ook heel bijzonder, en zelf vind ik het leuk om allerlei KML bestanden te downloaden en die later in mappen op Google Earth te bekijken en daar ook in een database op te slaan. De laatste weken ben ik iets minder actief op Waarneming, vanwege mijn concentratie op mijn nieuwe baan. Maar ik zal ongetwijfeld mijn waarnemingen ook weer goed gedocumenteerd in gaan voeren, want het is bijna verslavend.

Roodkopklauwier Rijssen 30-05-2014

Op reis met Waarneming.nl 

Op reis met Waarneming.nl biedt een gevarieerd aanbod van dagexcursies. Je beleeft een mooie dag in de natuur onder begeleiding van zeer deskundige gidsen en je steunt tegelijkertijd Waarneming.nl. Kijk eens rond in ons ruime aanbod en neem contact met ons op als u een speciale of persoonlijke wens heeft. Onze gidsen staan te popelen om met u de natuur in te gaan! Het succes danken we aan een simpel doch doeltreffend recept: kleinschaligheid (onze groepen zijn vrijwel nooit groter dan 10 personen), deskundige en enthousiaste begeleiding (onze gidsen zijn altijd net zo enthousiast over wat we zien als de deelnemers!)  en een grote diversiteit aan excursies op alle niveau. Naast de kleine groepsexcursies verzorgen we ook jaarlijks meerdere avontuurlijke zeevogeltochten op de Noordzee. Kijk voor alle informatie en om te boeken op de pagina Op reis met Waarneming.nl.


Facebook
Twitter
Forum
Email
FAQ
Hoe voer ik een waarneming in?
Het valideren van waarnemingen? Hoe en waarom?
Ik ben mijn wachtwoord kwijt? 
Ik kan mijn waarneming niet vinden?
Commentaar bij een waarneming, hoe reageer ik daarop?
Een bestand met waarnemingen op uw pc?

O
ude nieuwsbrieven lezen
Copyright ©

Uitschrijven van deze nieuwsbrief
Aanpassen van uw gegevens