Copy
Nieuwsbrief Jaargang 19 Nr. 2

 

Nieuwsbrief van de stichting de club van tien miljoen

Nummer 2 van 2013

Geachte donateur/belangstellende,

Op 8 april presenteerde emeritus hoogleraar Rob Hengeveld de Nederlandse vertaling van zijn boek Wasted World onder de titel Wildgroei – Overbevolking en de ontwrichting van milieu en samenleving. Als dierecoloog ziet hij de samenleving als voedselorganiserend proces. Zonder voedsel is geen leven mogelijk. In de moderne maatschappij produceert slechts 2% van de mensen als agrariër ons voedsel. Alle anderen hebben een afgeleide functie; ze zorgen dat iedereen het zijne krijgt en dat het systeem draait. Afgeleide processen als transport, distributie, management, beveiliging, gezondheidszorg en financiering vragen steeds meer energie en materiaal en zorgen voor veel afval, waaronder broeikasgassen. Alternatieve energiebronnen schieten te kort om in die gigantische behoefte te voorzien. De zeewaterspiegel stijgt door opwarming van de aarde. Dit leidt weer tot een dramatisch verlies aan landbouwgrond, naast andere gevolgen van de klimaatverandering zoals verzilting en ‘verwoestijning’. Alles overwegende en overziende – het boek telt over 400 pagina’s en wordt onder Artikelen besproken – ziet Rob Hengeveld slechts twee oplossingen: de mens moet zijn fertiliteit verlagen, of zijn mortaliteit verhogen. Ofwel minder geboortes, ofwel meer doden. De auteur kiest persoonlijk liever voor het eerste alternatief.

Niemand minder dan Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren neemt het eerste exemplaar in ontvangst. Ook zij erkent dat overbevolking een probleem is. De economische crisis zal voortduren tot 2020, en daarna zal een ecologische crisis volgen. ‘Het klimaatprobleem ligt op je bord,’ zegt ze. 80% van de landbouwgrond is in gebruik voor vleesproductie, voor voeding met een laag rendement. Voedselvoorziening kan veel efficiënter en moet ook anders, gegeven het groeiend aantal hongerige monden. Toch wil zij van overbevolking geen politiek issue maken. ‘De mensen zeggen nu: “Kom niet aan onze biefstuk”. Als ze dan ook nog moeten zeggen: “Kom niet aan onze kinderen,” dan stemt niemand meer op de partij.’ De Partij voor de Dieren mag geen Partij tegen de Mensen worden. Daarmee schetst zij het duivels dilemma waarin de politiek verkeert: je wilt als partij bepaalde idealen realiseren, maar als je dat te voortvarend doet, strijk je veel kiezers tegen de haren in en kun je het bij de volgende verkiezingen wel schudden. Als jouw partij uit de Kamer verdwijnt, bereik je helemaal niets meer. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat overlevingsdrift maakt dat alle andere partijen, van PVV tot Groen Links, inzetten op economische groei, of dit nu gebeurt vanuit het perspectief van de werkgever of werknemer of vanuit het gezichtspunt dat je economische groei nodig hebt om kostbare milieudoelstellingen te realiseren. Marianne acht de nieuwe visie op ontwikkelingshulp waarbij wederzijdse handelsbelangen worden gediend, fout. ‘We vragen die landen: “Kan ik u helpen?” maar doen dat van achter de toonbank van de BV Nederland.’ Ze pleit voor het aanpakken van overconsumptie hier, en het aanpakken van bevolkingsgroei daar door voorlichting en vrouwenemancipatie.

Rob Hengeveld heeft met de presentatie van zijn boek de bal op de stip gelegd. In de volgende discussie blijkt dat niet iedereen er hetzelfde over denkt. Volgens sommigen is ‘selling hope’ toch verkieslijker dan ‘selling fear’. We moeten vertrouwen hebben in de wetenschap. Maar is die hoop wel realistisch? De verspilling gaat gewoon door, onze te grote ecologische voetafdruk is een realiteit. We moeten dus onze lifestyle aanpassen. Het neoliberale marktdenken en een verstoorde machtsbalans zijn schuldig aan alle ellende. Wat willen we, als Rutte ons aanmoedigt om te consumeren? Duurzame productieprocessen leggen het in onze markteconomie af tegen niet-duurzame processen. Ach wat, overbevolking lijkt een vooroordeel dat op zoek is naar een rechtvaardiging. De aarde heeft zoveel draagkracht dat er wel weer nieuwe grondstoffen zullen worden gevonden. Gun iedereen op aarde toch een beetje welvaart.

Kortom: niet alleen de bezorgde mier, maar ook de optimistische krekel kwam voorbij. Ik hoop dat u in deze Nieuwsbrief voldoende aanknopingspunten zult vinden om te bepalen achter wie u het liefste aanloopt.
(Jan van Weeren)

*******************************************************************************

Willen we effectief besparen op energie en hebben we daar echt iets voor over? 

Door de media wordt voortdurend de indruk gewekt, dat het energieprobleem op termijn zal worden opgelost. Verhalen over waterstofeconomie, windmolenparken, kernfusie, zonne-energie, golfslagenergie, getijdencentrales, geothermische energie en elektrische auto’s gaan er bij de mensen in als koek. ‘Ze vinden er vast wel wat op. Je legt de Sahara toch gewoon vol met zonnepanelen? Het zal mijn tijd wel duren met de fossiele energie. Uiteindelijk wordt toch alle energie duurzaam opgewekt’ luiden de gebruikelijke reacties.

En inderdaad: de hoeveelheid zonne-energie die jaarlijks op de aarde wordt ingestraald, is 8000 keer meer dan het jaarlijkse wereldenergieverbruik. Maar de hoeveelheid zonne-energie die in 2009 werd ‘geoogst’ dekte slechts 0,1 procent van de wereldproductie van elektriciteit. Aan de andere kant raken fossiele brandstoffen in een angstaanjagend tempo op. Het wereldverbruik van aardolie is meer dan 100 miljard liter per week, terwijl de wereldbevolking in dezelfde week met 1 miljoen mensen toeneemt. Men hoeft geen profeet te zijn om te voorspellen dat het nog deze eeuw spaak zal lopen. Duurzame energie komt veel te laat om in de mondiale behoefte te voorzien – nog afgezien van de vraag of er genoeg grondstoffen en energie voorhanden zijn om de nodige installaties te bouwen. Overheden proberen tijd te winnen door iedereen te vragen zijn steentje bij te dragen bij de beperking van energieverbruik. De natuurkundige David Mackay legt echter in Sustainable Energy – without the hot air uit dat er heel, heel veel moet gebeuren (free download op www.withouthotair.com). Mackay: ‘Als iedereen alleen maar een beetje doet, dan zullen we heel weinig bereiken.’

Er zijn mensen die in de winkel geen papieren tasje willen ‘vanwege het milieu’. Diezelfde mensen krijgen wel elke week een paar kilo papier in de brievenbus aan folders, reclame en kranten. Op de top tien van besparingsmaatregelen staat het uitschakelen van je telefoonoplader als je je mobieltje niet gebruikt. Dit bespaart per dag 0,01 kWh, wat overeenkomt met de energie die een rijdende auto per seconde verbruikt. Zo willen besparen lijkt op ‘het leeghozen van de Titanic met een theelepeltje,’ aldus Mackay. Wat dus veel meer zoden aan de dijk zet, is het afschaffen van de auto. Dat levert meteen een energiebesparing van zo’n 30% per huishouden op. Maar krijg mensen maar eens zover dat ze vrijwillig hun auto opgeven.

Geboortebeperking is een veel effectievere oplossing voor het energieprobleem dan (mondjesmaat) besparen. Het energieverbruik daalt met het aantal verbruikers, en daarvan zijn er in de wereld en zeker in Nederland veel te veel. Ik hoorde lang geleden iemand voor de radio zeggen: ‘Nederland is nog lang niet vol’. Mijn gedachte was toen onmiddellijk: ‘Moet dat dan?

Omgekeerd, als de groei van het aantal consumenten exponentieel blijft stijgen, is het de hoogste tijd voor effectieve maatregelen; zie hiervoor de clip op www.youtube.com/watch?v=hM1x4RljmnE. Kijk voor meer informatie op mijn site www.energie.nl.
(Jan van Staveren

******************************************************************************* 

Een wereld zonder honger?

Op onze startpagina kunt u zien hoeveel mensen er per seconde bij komen. Als ik dit schrijf, is de 7,1 miljard al ruim overschreden. De vraag rijst hoelang onze planeet dit groeiend aantal mensen kan blijven voeden, zeker als in 2050 de wereldbevolking is gestegen tot 9 miljard en het aantal vleeseters en zuivelconsumenten sterk is toegenomen.

Paul Ehrlich, bekend van zijn geruchtmakende boek The Population Bomb uit 1968, laat weer van zich horen. Hij denkt dat het steeds moeilijker zal worden grootschalige hongersnoden te vermijden. Deze vormen één van de grootste bedreigingen van de wereld. Zoals het 2013 World Economic Forum Report stelt: ‘De mondiale voedselveiligheid is een grote wereldwijde zorg, nu de aarde zich erop voorbereidt om een groeiende bevolking te voeden op basis van een steeds kleiner wordende voorraad hulpbronnen, in een tijdperk van toegenomen wisselvalligheid en onzekerheid.’ In het rapport staat dat ruim ‘870 miljoen mensen honger lijden, en dat er nóg meer risico lopen als gevolg van klimaatgebeurtenissen en prijsstijgingen.’ Maatregelen om ‘de voedselveiligheid te vergroten zijn dus nooit nodiger geweest dan nu.’

Naar Ehrlichs mening wordt het voedselprobleem onderschat. Een tekort aan micronutriënten zou nog eens twee miljard mensen extra kunnen treffen. Tekorten aan mineralen in het dagelijks voedsel van onze welvarende westerse wereld zijn al geconstateerd.

Een stuk optimistischer is Rudy Rabbinge, emeritus universiteitshoogleraar van Wageningen. ‘Moeder Aarde heeft volop potentie om meer dan voldoende voedsel te produceren, ook als alle negen miljard bewoners dagelijks een stukje vlees eten,’ stelt hij in een interview in de Volkskrant. Hij verbindt zijn optimisme wel aan een aantal voorwaarden. ‘Biologische landbouw kunnen we wel vergeten. Dan kun je maar de helft van de wereldbevolking voeden en moet je van veel natuur weer landbouwgrond maken. Laten we dus alsjeblieft kunstmest en bestrijdingsmiddelen niet in de ban doen en ze zorgvuldig gebruiken.’

Maar bestrijdingsmiddelen zijn producten van de petrochemische industrie. We weten dat olievoorraden op raken. Nog nijpender is het dreigend tekort aan kunstmest. Fosfaat is daarvan de grondstof, dus ontstaan spanningen over de vraag wie over de slinkende voorraad kan beschikken. Gelet op de schaarste moet Europa haar afhankelijkheid van grondstoffen van elders verminderen. Een oplossing voor het fosfaatprobleem kan herwinning uit mest zijn. Ons gigantische mestoverschot uit de veehouderij lijkt ineens goud waard.

Echter, herwinning van fosfaat uit mest kost veel nieuwe energie en het fosfaat komt grotendeels uit geïmporteerde soja. Deze soja gaat weer ten koste van landbouwgrond van andere landen en maakt ons opnieuw afhankelijk. In feite zijn we zo weer terug bij af. 

******************************************************************************* 

Ongewenste zwangerschappen

Naar schatting van de Verenigde Naties en het Guttmacher Instituut zijn één derde à de helft van alle zwangerschappen op aarde niet gepland. Dit leidt tot 30 miljoen ongewenste kinderen per jaar, 40 miljoen abortussen en 10 miljoen miskramen. Voor meer dan één derde van de vrouwen die onnodig bij de bevalling zijn overleden was de zwangerschap ongewenst. Het gaat daarbij om meer dan 100.000 gevallen per jaar. Volgens de onderzoekers gaven in 2012 ca. 222 miljoen vrouwen die geen anticonceptiemiddelen (kunnen of mogen) gebruiken te kennen dat zij geen kinderen meer willen.

******************************************************************************* 

Meisjes in Kenia

In Kenia worden veel jonge meisjes tegen hun zin uitgehuwelijkt. Ze komen in het bezit van een veel oudere man die hun bewegingsvrijheid beperkt en hen niet zelden mishandelt. De meisjes raken snel zwanger en krijgen kind na kind. Gedwongen huwelijken en de acceptatie van geweld en misbruik zijn in veel Afrikaanse gemeenschappen de belangrijkste obstakels voor de ontwikkeling van meisjes. Kenia telt een van de hoogste aantallen kindmoeders ter wereld. Drie op de tien meisjes jonger dan achttien hebben een baby en zien hun schooltijd vroegtijdig afgekapt, volgens een studie onder leiding van de voormalige Britse premier Gordon Brown.

*******************************************************************************

Levende armen moeten wijken voor dode rijken

Volg de reis van David Johnson door Zuid-Afrika. Tijdens zijn trip onderzoekt hij welke impact groeiende mensenaantallen hebben op de samenleving en op natuur en milieu. Hij doet hierover verslag in korte artikelen op de site www.toomuchtoomany.co.za. Johnson schrijft met vlotte pen over zijn observaties en over zijn contacten met de plaatselijke bevolking.

Too much waste too many dead people is een artikel over de allerarmsten die moeten leven van voedselresten uit de containers van de welgestelden, maar brodeloos worden omdat hun nederzetting moet wijken voor een uitbreiding van de lokale begraafplaats – waar alleen rijken worden begraven.

In Theres a dangerous elephant in the room lets stress about stickers bericht hij over een oudere man die door de gemeente wordt vervolgd voor het plakken van kruisjes over de talrijke reclameposters voor illegale abortus in Kaapstad, terwijl deze gemeente treuzelt bij de aanpak van deze illegale praktijken. Veel mensen in Kaapstad ontbreekt het aan geld voor een veilige medische ingreep.
De reis van David Johnson is goed te volgen op www.facebook.com/toomuchtoomany.

*******************************************************************************

Daar de bavianen, hier de ganzen

In 1654 schreef Jan van Riebeeck over de kersverse Nederlandse kolonie Kaap de Goede Hoop dat ‘elke dag veel geïmporteerde schapen worden geroofd en verslonden door luipaarden en leeuwen.’ Die komen daar inmiddels niet meer voor. Bavianen zijn er de laatste wilde dieren die de mens overlast bezorgen. Boswachters gaan ze te lijf met paintballgeweren, maar de dieren zijn slim en bewaren gepaste afstand. Een voortschrijdende bewapeningswedloop tussen mens en baviaan ligt in het verschiet; de inzet van drones wordt al overwogen. Lees het na op Baboon shepherds with paint ball guns.

In een aantal Brabantse kranten verscheen onlangs een artikel van de voorzitter van de Club Van Tien Miljoen over de zogenaamde ganzenoverlast in Nederland Mensen veel schadelijker dan ganzen. Paul Gerbrands stelt dat we leven in een omgekeerde wereld waarin niet de dieren, maar de boeren gecompenseerd worden voor de roof van leefgebieden. Johnson en Gerbrands zijn het roerend eens met elkaar: de groei van de menselijke populatie en haar toenemende consumptie zijn er de oorzaak van dat mensen en dieren niet meer gewoon kunnen samenleven. De mens verstikt alle andere soorten.

*******************************************************************************

Onze toekomst

Na Rob Hengeveld laat ook Al Gore van zich horen. In een nog dikker boek Onze toekomst – zes krachten die onze wereld veranderen (Spectrum, 560 pagina’s, € 29,99) zet hij uiteen hoe globalisering, digitalisering, machtsverschuivingen, wildgroei, biotechnologie en ecologische ontwrichting de wereld grondig zullen gaan veranderen, met als grootste bedreigingen de intensieve landbouw en de klimaatverandering.
Het is opmerkelijk dat in dezelfde maand in Nederland twee standaardwerken worden uitgegeven die de verwoestende gevolgen van overbevolking en overconsumptie als onderwerp hebben. Twee boeken voor iedereen die graag wil weten hoe het precies zit.

*******************************************************************************

Artikelen:

Video's - Overbevolking

Alexandra Paul at TESx Topanga Prof. Al Bartlett discusses China's one child population policy.    

 


CVTM Artikelen Nieuws Video's Foto's Over ons Uw donatie Aanmelden Adres
(doorsturen)